#035; Hoe klinkt Zaanstad als iedereen mee mag praten?
15 09 2026
#035; Hoe klinkt Zaanstad als iedereen mee mag praten?
# 35; Verslag: Hoe klinkt Zaanstad als iedereen mee mag praten?
De Dag van de Democratie werd op 15 september gevierd met een bijzondere bijeenkomst in de Zaandamse Bullekerk. De Vonk Debat en de gemeenteraad van Zaanstad hadden ervoor gekozen om het talrijke publiek kennis te laten maken met een proefberaad, de aanloop naar het fenomeen burgerberaad.
Roos Huls van Bureau Burgerberaad gaf uitleg over de bijdrage die het burgerberaad kan leveren aan de democratie. Het komt regelmatig voor dat als gevolg van de polarisering politici samen geen besluit kunnen nemen over belangrijke vraagstukken en deze voortdurend voor zich uitschuiven.
Inwoners kunnen politici helpen via een burgerberaad. Een gekozen groep inwoners die een afspiegeling vormt van de samenleving krijgt van de politici een open vraag rond een vraagstuk en ze geven aan onder welke voorwaarden de aanbevelingen van het burgerberaad zullen worden overgenomen. De burgers gaan met elkaar in dialoog (niet in debat!), raadplegen deskundigen en komen samen met aanbevelingen.
Een burgerberaad kan ook een initiatief zijn van inwoners van een stad of dorp om een langslepende kwestie aan te pakken. Er zijn al veel landen waar wordt gewerkt met burgerberaden. Er bestaan ook schoolberaden. Ook in Nederland zijn er voorbeelden. In december 2025 deed het Nationaal Burgerberaad Klimaat een aantal concrete aanbevelingen.
Tijdens de avond kregen de deelnemers in groepjes van vier de vraag voorgelegd onder welke voorwaarden je met elkaar tot een goede dialoog kunt komen ook al kun je vooraf van mening verschillen over een onderwerp. Wat denk je dat belangrijk is om een dialoog te laten slagen? Daarop kwamen suggesties als: luisteren naar elkaar, nieuwsgierig zijn naar nieuwe inzichten, geïnteresseerd zijn in elkaar, respect tonen, open zijn.
Op de vraag ‘wat is er nodig om dit werkelijk in Zaanstad te realiseren’ kwamen opmerkingen als: oprecht luisteren, actie, een veilige omgeving en – van de lolligsten – koffie met gebak.
Desgevraagd gaven raadsleden van D66 en PRO aan voorstander te zijn van een burgerberaad. De VVD-vertegenwoordiger had nog wat bedenkingen. Een bewoner van de Prins Hendrikbuurt gaf aan dat in de jaren zeventig een buurtcommissie uit de wijk belangrijke dingen voor elkaar had gekregen. Hij zag dit als een burgerberaad-avant-la-lettre.
Joep van Lit
Voorafgaand aan het experiment startte hoogleraar Joep van Lit (Universiteit Radboud Nijmegen en Freiburg Zwitserland) de avond met een betoog over de stand van zaken rond onze democratie. ‘We zijn met de democratie terug zijn op het niveau van 1978’, aldus Van Lit. ‘Tachtig procent van de wereldburgers woont onder een autocratisch stelsel. Het zijn juist democratisch gekozen leiders die de democratie onder druk zetten.’
Niet door de verkiezingen of het parlementen af te schaffen, maar door het stelsel van binnenuit te ondermijnen door bijvoorbeeld de rechtspraak aan te pakken en demonstratierecht en vrijheid van meningsuiting te beperken. Dat gebeurt ook in grote landen als Amerika, India en Indonesië.
In dergelijke democratieën heerst steeds meer het idee dat de wat de meerderheid wil ook gebeurt en dat de minderheid niet meetelt. Terwijl in de democratische rechtsstaat minderheden beschermd moeten worden tegen de overheid. Autocratische leiders in democratieën vallen de verliezers van de verkiezingen aan.
Van Lit ging ook in op de kritiek dat in een democratie snelheid van besluitvorming traag is en dat dat veel geld kost. Het kan zijn dat bureaucratische systemen te veel tijd kosten. Het kan ook zijn dat de politiek niet tot besluiten komt. Daartegenover stelt hij dat bij snelle daadkracht onherstelbare fouten kunnen worden gemaakt. Hij wees daarbij op Groningen, toeslagenaffaire. ‘We hebben traagheid ook nodig om te weten of wel genoeg hebben nagedacht. Zodat de kans op fouten maken verkleind wordt en er verstandige besluiten worden genomen.’






