Verslag De Vonk – 17 oktober #05 Desinformatie en de bedreigingen voor de democratie.

 

‘Lees niet alleen de koppen maar het hele verhaal. Check de bron’

Bestaat ‘de waarheid’ wel? Of moet je eens stilstaan bij je eigen waarheid? Eerst om je heen kijken naar wat ontbreekt, de verschillen zoeken en dan tot een conclusie komen? Is het nieuws of opinie? Wie bepaalt dat mainstream nieuws de waarheid is en nepnieuws niet waar? Kunnen we een goede definitie geven van wat nepnieuws is en welk nieuws je als waarheid kun benoemen? Allerlei vragen passeerden de revue op de eerste debatavond van debatcentrum De Vonk. Het thema desinformatie en bedreigingen van de democratie zorgde voor een boeiende discussieavond op maandag 17 oktober in De Fabriek.

Je zou ook gelijk vraagtekens kunnen plaatsen bij wat er nu wordt geschreven. Want schrijft de verslaglegger wel de waarheid? In hoeverre is het zijn eigen mening die resoneert? Houdt hij zich aan de uitspraak van de Britse journalist en politicus C. P. Scott die stelde ‘Comment is free, but facts are sacred.’ Feit was dat er niet genoeg stoelen waren op de eerste thema-avond in de Fabriek en een deel van het publiek het debat staand moest volgen. Genoeg animo.

Definitie vals nieuws

Na de openingstoespraak van Anneke Wijdogen-Vis, hoofd Marketing Zaanstreek, die het goede gesprek graag op gang zag komen in haar geliefde Zaantje, was het de beurt aan Richard Rogers. De hoogleraar Nieuwe Media was op zoek gegaan naar de geboorte van nepnieuws-crisis in de aanloop naar de Amerikaanse verkiezingen in 2016.  Wat bleek? Nepnieuws – door het NRC gedefinieerd als ‘vals nieuws’ – presteerde op Facebook beter dan mainstream nieuws.

Junk nieuws

Het publiek kreeg uitleg over de definities van nepnieuws, ook wel junk nieuws genoemd met link naar junk food dat weliswaar aantrekkelijk is verpakt, maar ongezond voor je is om te eten. “Door nepnieuws wordt de discussie feller. De polarisatie in onze samenleving erger”, aldus de hoogleraar. Die kreeg zelf ook een draai om de oren op Twitter. Want het onderzoek dat werd gedaan door het Oxford International Institute werd zelf getypeerd als nepnieuws…Waar superleugenaar (of is hij dat juist niet en is de mening van uw verslaglegger gekleurd?) Trump in zijn rol als president uitblonk in het verspreiden van nepnieuws om de publieke opinie te beïnvloeden bleek dat er geen buitenlandse desinformatie werd aangetroffen bij onze Provinciale Staten en Europese parlementsverkiezingen van 2019

.

Desinformatie bestond al in de tijd van Julius Caesar’

Martijn Jonker bracht als tweede spreker een betoog waarin zijn ervaring over de journalistieke mores die hij opdeed in zijn tijd als CEO bij de Telegraaf Media Groep (inmiddels Mediahuis) duidelijk doorklonk. Hij stelde dat desinformatie van alle tijden is.

“Daar was in de tijd van Julius Cesar al sprake van”, hield hij de toeschouwers voor. Een reconstructie van het echte gezicht van de Romeinse heerser laat een tikje sullig kijkend gelaat zien in plaats van de stoere staatsman zoals hij vaak als standbeeld is uitgebeeld. Hij veegde ook zijn strategische blunders op het slagveld onder tafel en liet ze als nipte overwinningen noteren in de wetenschap dat deze dagboeken in Rome werden gelezen.

   

‘Ons venster begint troebel te worden’

Jonker ziet een radicale vervreemding die gericht is op de persoon en niet het onderwerp. “Ons venster begint troebel te worden door subtiele manipulaties in het nieuws. Daarbij moet je ook jezelf de vraag stellen: hoe gekleurd ben ik zelf? De tip die ik mijn kinderen nu meegeef: ga slim om met de informatie die je tot je neemt. Lees niet alleen de koppen maar het hele verhaal. Check de bron. Wordt het gemaakt door een redactie die werkt volgens een redactiestatuut en waarbij men elkaars artikelen controleert op feiten? Of komt het van iemand die in een joggingbroek op z’n zolderkamer zijn eigen waarheid over klimaatverandering de wereld in slingert?”

Onderscheid maken

Zijn conclusie: door sociale media is het medialandschap drastisch veranderd. “We hebben geen generatie meer die het nieuws tot zich neemt via het acht uur journaal. We halen meer dan vijftig procent van ons nieuws van sociale media. Het is zaak om dan goed het verschil te kunnen onderscheiden tussen nepnieuws en wat betrouwbare bronnen melden.” Volgens deze spreker komen we steeds meer tegenover elkaar te staan.

Wat is het belang?

Moet sociale media dan maar verboden worden? was een vraag die werd gesteld. Ondenkbaar. Waarvoor werd gepleit was is een kritische blik op wat junk  en echt nieuws is. Kijk eens naar het doel van het bericht. Wat zit erachter? Wat is het belang? Informatie kan ook gebruikt worden om ons leven te ontregelen. Blijf het onderscheid zoeken in wat waarheid is, wat feiten zijn en eigen meningen.

Pluriformiteit

In medialand is er een kaalslag geweest waar het eind nog niet van in zicht is. Op lokaal niveau begon dat al in 1992 toen de Zaanstreek van twee dagbladen naar één ging. Dagblad De Zaanlander en De Typhoon gingen samen onder de vlag van de Verenigde Noordhollandse Dagbladen. Tegenover de verschraling in hyperlokaal nieuws gemaakt door ervaren journalisten staat juist een sterke mondiale groei in pluriformiteit. Je kunt online en op tv honderden, zo niet duizenden mediakanalen vinden. “We leven in de waan van de seconde. Toch blijft belangrijk: zoekt de context. Is het nieuws of opinie? Commentaar is geen waarheid maar een eigen mening.”

‘Commentaar is geen waarheid maar een eigen mening’

In het debat dat volgde na de sprekers werd eerst de spelregels doorgenomen. Geen eigen mening poneren, hou je aan de onderwerpen. Heb respect voor het devies ‘agree tot disagree’. Het leverde mooie discussies op die varieerden tot een oproep de smartphone uit ons leven te bannen tot ‘kijk/lees eens naar het nieuws dat buitenlandse bronnen brengen.’ Ook de vraag: ‘waarom maken we ons nu juist zo druk over wat nep- en echt nieuws is?’ kwam voorbij in het debat.

Het kernteam hield het tijdschema en bezoekers die zichzelf graag hoorden praten goed in het gareel en met een piepkleine uitloop werd er even na tien uur afgesloten en kon het gezelschap verder discussiëren aan de bar.

De Vonk-organisatie staat open voor feedback. Die kun je sturen naar: info@devonk-debat.nl

Naar eigen waarheid opgetekend door Dirk Karten, vrijwilliger bij De Vonk

Bijgaand de vertoonde presentatie van Martijn Jonker. de-vonk_17102022_c

Dank aan Martijn Jonker voor de onderstaande interessante links!

Podcasts

Publicaties

TV Programma’s, documentaires, etc.